drukuj

Niemiecki obóz w Inowrocławiu. Zginęło w nim blisko 900 jeńców [archiwalne zdjęcia]

Oflag 10 Montwy

Brama Wjazdowa do obozu

Fot. NN z kolekcji prywatnej

W czasie II wojny światowej III Rzesza pod przywództwem Adolfa Hitlera stworzyła sieć blisko 12-stu tysięcy więzień i obozów, zarówno na terenie Niemiec jak również w podbitych i okupowanych krajach. Inowrocław też był miastem, gdzie takie niemieckie obozy funkcjonowały.

Do niewoli trafiło około 18 milionów osób. Część z nich była jeńcami wojennymi osadzonymi w różnych obozach koncentracyjnych lub w specjalnych obozach jenieckich.

Terytorium III Rzeszy zostało podzielone na okręgi wojskowe (Wehrkeis), którym podlegały także dowództwa obozów jenieckich (Wehrmachtsauskunstelle fur Kriegerverliste und Kriegsgefangene). Inowrocław przemianowany w 1939 roku przez Niemców z powrotem na Hohensalza znalazł się w Wehrkeis XXI Posen (XXI Okręg Wojskowy z siedzibą w Poznaniu) .I stał się kolejnym miastem, w którym stworzono kilka obozów jenieckich,policyjny tzw. obóz "przejściowy" w dzielnicy Błonie przy ulicy Okrężek (działający w latach 1940-1945), komand roboczych na Rąbinku (ZL Rombinek), w Solankach, przy ulicy Świętokrzyskiej, za Hutą Szkła Gospodarczego "Irena" - ZL  Hohensalza (Zwangs-Arbeitslager) - w pobliżu wału nieukończonej obwodnicy kolejowej i drogi do Gnojna.

W przemysłowej dzielnicy Inowrocławia - Mątwach (włączonych w 1943 roku w granice miasta) utworzono największą ilość obozów. Funkcjonowały tutaj m.in. Heilag (Heimkehrlager) Hohensalza-Montwy dla przesiedlanych przez wojsko we wrześniu 1943 roku, Stalag XXI D/Z (Zweilager - czyli podobóz), Hohensalza Montwy (wrzesień-grudzień 1943 r.) dla podoficerów i szeregowych, Stalag 391 (ID)-(1941-grudzień 1942), Oflag XXI B/Z (czerwiec-sierpień 1943 r.), 146 Sowjetische Kriegsgefangen Bau und Arbeitsbatalion (146 Sowiecki Jeniecki Batalion Budowlany i Pracy),  Zwangs-Arbeitslager fur Juden nazywany też Zwangs-Arbeitsbatalion Hohensalza-Montwy (11 grudnia 1942-28 sierpnia 1943 r.), czyli Żydowski  Obóz Pracy (jego więźniowie pracowali przymusowo w fabryce sody kaustycznej) oraz Oflag 10 Montwy.

Ten ostatni obóz funkcjonował od grudnia 1942 roku do jesieni 1944 roku. Przeznaczony był dla oficerów armii francuskiej. Przetrzymywani w nim jeńcy nie byli zatrudniani do żadnych prac przymusowych w przeciwieństwie do innych więzionych w stalagach, komandach i obozach pracy, zatrudnianych w pobliskiej cukrowni, w fabryce chemicznej i w innych miejscach.

Obóz zlokalizowany był na terenie obecnych ogródków działkowych przy ulicy Mątewskiej, pomiędzy terenem dawnego cmentarza ewangelickiego, linią wąskotorowej kolejki buraczanej, a obszarem Zucker Fabrik Montwy (obecnie teren zakładów chemicznych)

W 25 drewnianych barakach, pilnie strzeżonych przez podwójną linię drutów kolczastych, zasieków, wieżyczek wartowniczych i załogi z Waffen - SS przebywało około 1200 francuskich oficerów. Jesienią 1944 roku zostali oni ewakuowani na południe w Sudety, a ich miejsce w barakach zajęli jeńcy z Armii Czerwonej, z których 900 zmarło na skutek chorób, wycieńczenia lub bestialskiego mordu przez hitlerowskich siepaczy. Pamięci tym Rosjanom poświęcony jest pomnik na pobliskim cmentarzu, przy starej ewangelickiej kaplicy cmentarnej na ulicy Mątewskiej.

Jedynymi pamiątkami po dawnym oflagu jest wartownia, ceglane fundamenty baraków pod ziemią oraz kolekcja listów, kart pocztowych, kilkudziesięciu fotografii z oryginalnymi francuskimi opisami oraz plan baraku z tego obozu. Część z tej kolekcji ilustruje ten artykuł, przybliżając nieco okres II wojny światowej w Inowrocławiu.

Ciekawostką z tego zbioru jest m.in. fotografia tunelu ucieczkowego. Czy został on wykorzystany do ucieczki jeńców? Czy ucieczka się udała? A jeśli miała miejsce i zakończyła się sukcesem, to czy przyczyniła się do przedwczesnej likwidacji obozu w Mątwach i przeniesieniu go na teren obecnych Czech? Czy w Inowrocławiu zorganizowano wielką ucieczkę jak ze Stalagu Luft III w Żaganiu, o której Paul Brickhill napisał powieść zekranizowaną przez Johna Sturgesa w 1963 roku w filmie 'The Great Escape" z niezapomnianą rolą Steve McQeena uciekającego na motocyklu w finałowej scenie przed ścigającymi go hitlerowcami? Czy to fotografia tunelu w inowrocławskiej kopalni soli, w której Niemcy ukryli wyroby monopolowe, kosmetyczne oraz środki czystości zrabowane podczas podboju Francji w 1940 roku, a także  innych krajów i być może złożone tam pod eskortą SS-manów przez francuskich jeńców? Nie wiadomo i być może ta nieznana szerzej historykom i pasjonatom dziejów miasta historia  tego obozu ujrzy kiedyś światło dzienne.

Współpraca: Grzegorz Pawłowicz - tłumaczenie napisów

Zdjęcia

  • Oflag 10 Montwy
  • Aleja obozowa
  • "Podaj dalej"
  • W jadalni
  • Aleja  międzysektorowa
  • Wewnątrz baraku
  • Architekci
  • "Familia"
  • "Jarmark"
  • Foto identyfikacyjne
  • W baraku
  • Wieżyczka wartownicza
  • Wieżyczka wartownicza
  • W obozie
  • Przejscie podziemne
  • Wschód
  • Rozpalanie w piecu
  • Apel jeniecki
  • Odpoczynek
  • W czytelni
  • W umywalni
  • Tablica ostrzegawcza
  • "Jarmark "
  • Radioodbiornik
  • W obozie
  • W ubikacji
  • W baraku
  • Wejście
  • W łażni
  • Cukrownia
  • W jadalni
  • Mecz piłkarski
  • Barak nr 3
  • W baraku
Aldek
Autor:Aldek

Zaloguj się lub utwórz konto, by oceniać

Komentarze
zieli
zieli sob., 2012-12-01 00:22

:-)

Bardzo ciekawy materiał. Mniej znany fragment historii w dodatku ciekawie opowiedziany i zilustrowany :-).
Chętnie przeczytałbym więcej artykułów o podobnej tematyce.
Pozdrawiam

Aldek
Aldek sob., 2012-12-01 20:00

Szerzej o inowrocławskich obozach jest w książce z USA

W USA powstała w zeszłym roku książka opisująca niezwykłe dzieje Żyda z Wiczyna,który w czasie II wojny światowej przeżył pobyt w  14 obozów koncentracyjnych,komandach pracy,w tym w ZL Hohensalza i ZL Rombinek.Był jednym z 6-ciu tylko ocalałych z około 18000 Żydów z Getta w Zagórowie,z którego trafił do Inowrocławia i do Rąbinka.Opisał dwa niemieckie obozy na terenie obecnego Inowrocławia,masę wspomnień,które zawarł w osobnym rozdziale poświęconym wiezieniu go w naszym mieście.Jest to wstrzasający opis walki o przeżycie,katorżniczej pracy przy rozbudowie węzła kolejowego  i infrastruktury wodociagowej dla parowozów,opisy obozów,ich powstawania,sadystycznych praktyk SS-manów i egzekucji.Rozdział wzbogacony jest mapkami z lokalizacją obozów na terenie Inowrocławia i współczesnych zdjeć z tych miejsc.Pozycja znacząco rozszerza wiedze o tym strasznym okresie w dziejach naszego miasta.

Aldek
mmja
mmja sob., 2012-12-01 22:33

Pierwszy raz słyszę o czymś

Pierwszy raz słyszę o czymś takim, a mieszkam w Mątwach od urodzenia, tak samo jak dowiedziałem się niedawno na ino-online, że synem założyciela miasta był Władysław Łokietek, o czym raczej cisza w naszym mieście jak i w szkołach nie ma o tym mowy. Może w KCK zorganizować jakąś wystawę?

Aldek
Aldek ndz., 2012-12-02 22:35

O tym chyba słyszałeś?

 O tym chyba słyszałeś i czytałeś :http://kurierinowroclawski.pl/art.php?wiad=10807 ? A na You Tube widziałeś niemy filmik "Mątewiacy ze zbioru Aldka",przedstawiający kilkadziesiąt fotografii z lat 30-tych ubiegłego wieku wykonanych w tej dzielnicy? Cały zbiór( nieopublikowany jeszcze) liczy grubo ponad 100 fotosów.

Aldek